Từ ngày 01/03/2026, theo quy định của Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, các tổ chức, cá nhân phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật mới. Việc không nắm rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo có thể dẫn đến xử phạt hành chính nghiêm trọng, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ vi phạm. 

Những hành vi người sử dụng AI cần lưu ý

Lợi dụng hoặc chiếm đoạt hệ thống AI để vi phạm pháp luật

Những hành vi liên quan gồm:

• Lợi dụng hệ thống AI để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật;
• Chiếm đoạt, kiểm soát trái phép hệ thống AI để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật;
• Xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thông qua AI.

Ví dụ như: sử dụng AI để lừa đảo tài chính, phát tán mã độc, xâm nhập trái phép hệ thống dữ liệu, bôi nhọ danh dự cá nhân, …

Người dùng AI cần hiểu rằng công nghệ không phải là “vùng xám pháp lý”. Mọi hành vi vi phạm thực hiện thông qua AI vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Phát triển, cung cấp hoặc sử dụng AI cho mục đích bị cấm

Luật quy định nghiêm cấm việc phát triển hoặc sử dụng hệ thống AI nhằm các mục đích sau:

• Thực hiện hành vi bị pháp luật nghiêm cấm

AI không được sử dụng làm công cụ hỗ trợ cho các hoạt động trái pháp luật.

• Giả mạo, thao túng nhận thức con người

Theo đó, những hành vi bị nghiêm cấm gồm: Sử dụng yếu tố giả mạo (deepfake khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh); Mô phỏng người hoặc sự kiện có thật; Lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi con người một cách có chủ đích và hệ thống; Gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Đây là quy định mang tính đột phá nhằm kiểm soát tình trạng lan truyền nội dung giả mạo do AI tạo ra.

• Lợi dụng nhóm người dễ bị tổn thương

Nghiêm cấm việc sử dụng AI để khai thác điểm yếu của: Trẻ em; Người cao tuổi; Người khuyết tật; Người dân tộc thiểu số; Người mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự; Người có khó khăn trong nhận thức; 

Mọi hành vi lợi dụng sự thiếu hiểu biết hoặc khả năng nhận thức hạn chế để gây tổn hại đều bị xử lý nghiêm.

• Tạo hoặc phổ biến nội dung giả mạo gây nguy hại an ninh quốc gia

AI không được sử dụng để tạo tin giả có khả năng gây bất ổn xã hội, phổ biến nội dung xâm phạm an ninh quốc gia hoặc đe dọa trật tự, an toàn xã hội

Thu thập và sử dụng dữ liệu trái pháp luật trong phát triển AI

Một điểm đặc biệt quan trọng là quy định về dữ liệu. Luật Trí tuệ nhân tạo nghiêm cấm việc:

• Thu thập dữ liệu trái phép;
• Sử dụng dữ liệu cá nhân khi chưa được sự đồng ý hợp pháp;
• Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình huấn luyện AI;
• Vi phạm quy định về an ninh mạng.

Điều này có nghĩa là doanh nghiệp, cá nhân sử dụng AI để kinh doanh phải đặc biệt lưu ý đến vấn đề nguồn dữ liệu huấn luyện và vận hành hệ thống AI.

Cản trở hoặc vô hiệu hóa cơ chế kiểm soát của con người

Luật yêu cầu hệ thống AI phải luôn có cơ chế giám sát và kiểm soát của con người, do đó, các hành vi sau bị nghiêm cấm:

• Cản trở, vô hiệu hóa cơ chế can thiệp kiểm soát của con người;
• Làm sai lệch cơ chế can thiệp kiểm soát của con người.

Nguyên tắc cốt lõi là: AI không được thay thế hoàn toàn vai trò kiểm soát của con người trong các quyết định quan trọng.

Che giấu thông tin và làm sai lệch nhãn cảnh báo

Từ 01/03/2026, các hệ thống AI thuộc diện phải công khai thông tin bắt buộc phải: Minh bạch; Có khả năng giải trình; Gắn nhãn cảnh báo theo quy định.

Nghiêm cấm các hành vi: Che giấu thông tin bắt buộc phải công khai; Tẩy xóa hoặc làm sai lệch nhãn nhận diện nội dung do AI tạo ra; Cung cấp thông tin không trung thực về hệ thống AI.

Lợi dụng hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm AI để vi phạm pháp luật

Các hoạt động gồm: Nghiên cứu; Thử nghiệm; Đánh giá; Kiểm định hệ thống AI không được sử dụng làm “vỏ bọc” để thực hiện hành vi trái quy định của pháp luật.

Doanh nghiệp và cá nhân khai thác hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) cần lưu ý

Để tuân thủ quy định pháp luật về trí tuệ nhân tạo, người sử dụng AI cần lưu ý những nội dung sau:

• Rà soát quy trình sử dụng AI trong hoạt động kinh doanh;
• Kiểm tra nguồn dữ liệu huấn luyện và vận hành;
• Thiết lập cơ chế giám sát của con người;
• Đảm bảo minh bạch, gắn nhãn nội dung AI theo quy định;
• Tham vấn luật sư.

Việc ban hành các quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo từ ngày 01/03/2026 thể hiện định hướng quản lý chặt chẽ nhưng cần thiết nhằm bảo đảm an toàn xã hội, bảo vệ quyền con người và duy trì trật tự pháp lý trong kỷ nguyên số. Tổ chức, cá nhân sử dụng AI cần chủ động tuân thủ để tránh rủi ro pháp lý và xây dựng môi trường ứng dụng công nghệ một cách minh bạch, bền vững.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào cần được tư vấn, hãy liên hệ đến LawKey bạn nhé!