Nếu người phạm tội gây ra hậu quả nghiêm trọng nhưng tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả thì có được giảm nhẹ không?. Pháp luật quy định như thế nào hãy cũng tìm hiểu qua bài viết dưới đây. 

Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại có được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không?

Theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, “người phạm tội tự nguyện sửa chữa bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả” là một trong những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Điều này có nghĩa rằng, mặc dù hành vi phạm tội đã gây ra thiệt hại hoặc hậu quả nghiêm trọng, nhưng nếu người phạm tội có thái độ thiện chí, chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả thì vẫn có thể được Tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt khi quyết định xử lý.

Quy định này thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, đồng thời khuyến khích người phạm tội có trách nhiệm hơn đối với hậu quả do mình gây ra.

Hướng dẫn áp dụng theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP

Để bảo đảm áp dụng thống nhất quy định trên trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể các trường hợp được xem là “tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả”.

Theo đó, tình tiết giảm nhẹ này được áp dụng trong các trường hợp sau:

Người phạm tội trực tiếp hoặc nhờ người khác bồi thường, khắc phục hậu quả

Người phạm tội tự mình thực hiện việc sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc đồng ý để cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em, bạn bè hoặc người khác thay mình thực hiện việc bồi thường, khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.

Đây là trường hợp phổ biến nhất trong thực tế xét xử và vẫn được coi là sự tự nguyện của người phạm tội nếu có sự đồng ý hoặc chủ động từ phía họ.

Người phạm tội không có nghĩa vụ bồi thường nhưng vẫn tự nguyện khắc phục hậu quả

Trong một số trường hợp, theo quy định pháp luật, trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể thuộc về chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ hoặc thuộc trách nhiệm dân sự của người khác trong cùng vụ án.

Tuy nhiên, nếu người phạm tội vẫn tự nguyện dùng tiền, tài sản của mình hoặc đồng ý để người thân đứng ra bồi thường, sửa chữa thiệt hại thì vẫn được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Quy định này thể hiện việc đánh giá cao thái độ thiện chí và trách nhiệm của người phạm tội đối với hậu quả xảy ra.

Bị hại từ chối nhận bồi thường nhưng người phạm tội vẫn thực hiện nghĩa vụ

Trong thực tế, có trường hợp bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ từ chối nhận tiền bồi thường. Tuy nhiên, nếu người phạm tội đã chủ động giao số tiền, tài sản đó cho cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác quản lý để bảo đảm việc khắc phục hậu quả thì vẫn được xem là tự nguyện bồi thường.

Điều này nhằm bảo đảm quyền lợi cho người phạm tội trong trường hợp họ đã thực sự có thiện chí nhưng việc bồi thường chưa hoàn tất vì lý do khách quan từ phía bị hại.

Có chứng cứ chứng minh việc tự nguyện khắc phục hậu quả

Trường hợp bị hại không nhận tiền bồi thường và người phạm tội đã cất giữ, gửi giữ số tiền, tài sản để sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ khi có yêu cầu, đồng thời có chứng cứ chứng minh cho việc này thì vẫn được áp dụng tình tiết giảm nhẹ.

Việc chứng minh có thể thông qua giấy gửi tiền, biên nhận, văn bản cam kết hoặc các tài liệu khác thể hiện rõ ý chí tự nguyện của người phạm tội.

Mức độ giảm nhẹ được xem xét như thế nào?

Theo hướng dẫn của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ này, Tòa án sẽ xem xét dựa trên nhiều yếu tố như:

– Sự chủ động và thiện chí của người phạm tội;

– Thái độ tích cực trong quá trình khắc phục hậu quả;

– Mức độ thiệt hại đã được bồi thường;

– Hiệu quả thực tế của việc sửa chữa, khắc phục hậu quả.

Thông thường, người phạm tội càng chủ động, khắc phục hậu quả càng sớm và càng đầy đủ thì càng được đánh giá tích cực khi quyết định hình phạt.

Qua đó, pháp luật không chỉ hướng đến việc xử lý người phạm tội mà còn tạo điều kiện cho họ sửa chữa sai lầm và sớm tái hòa nhập xã hội.

Trên đây là bài viết về “Quy định về người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả”. Nếu còn vướng mắc liên quan đến quy định pháp luật hình sự, hãy liên hệ Lawkey hoặc sử dụng dịch vụ Luật sư tư vấn của chúng tôi bạn nhé.

Xem thêm: Hướng dẫn áp dụng tình tiết “Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng”