Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đã có nhiều quy định mới mang tính nhân văn, một trong những điểm mới đáng chú ý là việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội. Vậy biện pháp xử lý chuyển hướng là gì và được áp dụng trong những trường hợp nào?

Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì?

Căn cứ khoản 8 Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, biện pháp xử lý chuyển hướng được hiểu là biện pháp giám sát, giáo dục và phòng ngừa được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội nhằm tạo điều kiện cho họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và hạn chế việc phải áp dụng các biện pháp tố tụng, hình phạt nghiêm khắc.

Các biện pháp này bao gồm những biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng quy định từ khoản 1 đến khoản 11 Điều 36 và biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng quy định tại khoản 12 Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.

Biện pháp xử lý chuyển hướng không phải là miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm, mà là cơ chế xử lý mang tính giáo dục, lấy lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên làm trung tâm, đồng thời vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại và yêu cầu phòng ngừa tội phạm.

Các biện pháp xử lý chuyển hướng

Theo Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, các biện pháp xử lý chuyển hướng bao gồm:

1. Khiển trách;
2. Xin lỗi bị hại;
3. Bồi thường thiệt hại;
4. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn;
5. Quản thúc tại gia đình;
6. Hạn chế khung giờ đi lại;
7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề;
10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý;
11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng;
12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân của người chưa thành niên cũng như điều kiện cụ thể của từng vụ việc, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét lựa chọn một hoặc nhiều biện pháp phù hợp nhằm đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất.

Khi nào được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng?

Điều 37 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định, người chưa thành niên phạm tội nếu không thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự thì có thể được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng trong các trường hợp sau:

Thứ nhất, đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi có thể được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng khi phạm tội rất nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, không áp dụng đối với các trường hợp sau:

– Phạm tội rất nghiêm trọng về một trong các tội:

• Tội giết người;
• Tội hiếp dâm;
• Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi;
• Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi;
• Tội sản xuất trái phép chất ma túy;

– Phạm tội rất nghiêm trọng từ hai lần trở lên hoặc phạm nhiều tội rất nghiêm trọng;

– Đã được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng nhưng tiếp tục phạm tội mới.

Thứ hai, đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi

Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng nếu:

– Phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý;

– Phạm tội nghiêm trọng;

– Phạm tội ít nghiêm trọng.

Tuy nhiên, không áp dụng đối với các trường hợp:

– Phạm tội nghiêm trọng về các tội:

• Hiếp dâm;
• Sản xuất trái phép chất ma túy;
• Tàng trữ trái phép chất ma túy;
• Mua bán trái phép chất ma túy;
• Vận chuyển trái phép chất ma túy;
• Chiếm đoạt chất ma túy;

– Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;

– Phạm tội nghiêm trọng do cố ý từ hai lần trở lên hoặc phạm nhiều tội nghiêm trọng do cố ý;

– Phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng;

– Đã được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng mà lại phạm tội mới.

Thứ ba, người chưa thành niên là đồng phạm có vai trò không đáng kể

Người chưa thành niên là đồng phạm nhưng chỉ giữ vai trò thứ yếu, không đáng kể trong vụ án cũng có thể được xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng, kể cả trong một số trường hợp thuộc diện hạn chế nêu trên.

Quy định này thể hiện sự cá thể hóa trách nhiệm, bảo đảm việc xử lý phù hợp với mức độ tham gia thực tế của từng người trong vụ án.

Trường hợp không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Điều 38 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định cụ thể các trường hợp không được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, không áp dụng nếu:

– Phạm tội rất nghiêm trọng thuộc các tội giết người, hiếp dâm, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi hoặc sản xuất trái phép chất ma túy;

– Phạm tội rất nghiêm trọng từ hai lần trở lên hoặc phạm nhiều tội rất nghiêm trọng;

– Phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, không áp dụng nếu:

– Phạm tội nghiêm trọng thuộc nhóm tội phạm về hiếp dâm và các tội phạm về ma túy theo quy định của luật;

– Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;

– Phạm tội nghiêm trọng do cố ý từ hai lần trở lên hoặc phạm nhiều tội nghiêm trọng do cố ý;

– Phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

Ngoài ra, người chưa thành niên đã từng được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng mà tiếp tục phạm tội mới thì cũng không được áp dụng lại cơ chế này.

Biện pháp xử lý chuyển hướng là cơ chế xử lý tiến bộ, thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước đối với người chưa thành niên phạm tội. Thay vì chỉ chú trọng đến việc trừng phạt, pháp luật ưu tiên giáo dục, hỗ trợ và tạo cơ hội để người chưa thành niên nhận thức được sai lầm, sửa chữa hành vi và tái hòa nhập cộng đồng. 

Trên đây là bài viết về “Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì? Khi nào được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội?”. Nếu còn vấn đề gì thắc mắc hãy liên hệ Lawkey bạn nhé. 

Xem thêm: Các hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội