Lợi ích phi vật chất là gì? Người có chức vụ, quyền hạn nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Hình phạt đối với hành vi nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất được quy định như thế nào? Hãy cùng LawKey tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Lợi ích phi vật chất là gì?

Theo khoản 4 Điều 3 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, “lợi ích phi vật chất” quy định tại điểm b khoản 1 các Điều 354, 358, 364, 365 và 366 của Bộ luật Hình sự là những lợi ích không phải lợi ích vật chất.

Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP đưa ra một số ví dụ về hành vi hối lộ bằng lợi ích phi vật chất như: tặng thưởng hoặc đề xuất tặng thưởng danh hiệu, giải thưởng; bầu, cử, bổ nhiệm chức vụ; nâng điểm thi; hứa hẹn cho tốt nghiệp, cho đi học, đi thi đấu, đi biểu diễn ở nước ngoài; hối lộ tình dục…

Có thể kể đến một số dạng lợi ích phi vật chất thường gặp như:

– Lợi ích về chức vụ, vị trí: Là việc tác động, sắp xếp để một cá nhân được bầu, cử, bổ nhiệm hoặc cất nhắc vào vị trí, chức vụ nhất định; trong đó có thể bao gồm việc tạo điều kiện để người thân, người quen được bổ nhiệm hoặc thăng tiến.

– Lợi ích về danh hiệu, giải thưởng và thành tích: Là việc tặng, trao hoặc đề xuất tặng các danh hiệu, giải thưởng; hoặc tác động nhằm giúp một cá nhân đạt được thành tích, thành quả không phản ánh đúng thực tế.

– Lợi ích trong học tập, thi cử: Có thể được thể hiện thông qua việc nâng điểm, sửa điểm thi, tạo điều kiện để được công nhận tốt nghiệp, được tiếp nhận hoặc tạo cơ hội đi học, tham gia các kỳ thi, chương trình, hoạt động thi đấu, biểu diễn ở nước ngoài.

– Lợi ích về tình dục: Là việc đáp ứng nhu cầu tình dục hoặc các mong muốn tương tự để đổi lấy việc thực hiện hoặc không thực hiện một công việc nhất định.

Điểm đáng lưu ý là lợi ích phi vật chất không cần phải quy đổi được thành một số tiền cụ thể mới có thể xem xét trách nhiệm hình sự. Theo đó tại khoản 1 Điều 354 Bộ luật Hình sự đã quy định “lợi ích phi vật chất” là một dạng của hối lộ.

Nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Theo Điều 354 Bộ luật Hình sự, người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận bất kỳ lợi ích nào cho chính mình hoặc cho người hoặc tổ chức khác để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội nhận hối lộ.

Đáng chú ý, tại điểm b khoản 1 Điều 354 Bộ luật Hình sự, lợi ích phi vật chất được quy định độc lập bên cạnh tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác. Do đó, trường hợp người có chức vụ, quyền hạn nhận một lợi ích phi vật chất nhằm thực hiện hoặc không thực hiện một việc theo yêu cầu của người đưa hối lộ vẫn có thể cấu thành Tội nhận hối lộ, dù lợi ích đó không xác định được bằng tiền.

Hình phạt đối với tội nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất

Theo khoản 1 Điều 354 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm tù. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết định khung, người phạm tội có thể bị áp dụng các khung hình phạt nghiêm khắc hơn. Cụ thể:

Khung hình phạt từ 07 năm đến 15 năm tù

Áp dụng khi phạm tội thuộc một trong các trường hợp như:

– Có tổ chức;

– Lạm dụng chức vụ, quyền hạn;

– Của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

– Gây thiệt hại về tài sản từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng;

– Phạm tội 02 lần trở lên;

– Biết rõ của hối lộ là tài sản của Nhà nước; đ

– Đòi hối lộ, sách nhiễu hoặc dùng thủ đoạn xảo quyệt.

Khung hình phạt từ 15 năm đến 20 năm tù

Được áp dụng khi của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 3.000.000.000 đồng đến dưới 5.000.000.000 đồng.

Khung hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân

Trường hợp của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá từ 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 5.000.000.000 đồng trở lên, người phạm tội có thể bị phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân theo quy định hiện hành.

Đối với lợi ích phi vật chất, do loại lợi ích này không được định lượng bằng tiền nên không thể máy móc áp dụng các mức giá trị của hối lộ nêu trên. Việc xác định khung hình phạt phải căn cứ vào toàn bộ hành vi phạm tội và các tình tiết định khung khác được quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Hình phạt bổ sung

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo quy định của Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Đồng thời, người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ cũng bị xử lý theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Một số vấn đề cần lưu ý

Để xác định một người có phạm Tội nhận hối lộ hay không, không chỉ dựa vào việc người đó có nhận được một lợi ích nào đó mà cần xem xét đầy đủ các dấu hiệu của tội phạm, đặc biệt là chức vụ, quyền hạn của người nhận; mối quan hệ giữa lợi ích nhận được với việc thực hiện hoặc không thực hiện một công việc; yêu cầu của người đưa hối lộ và mục đích của việc đưa, nhận lợi ích.

Đối với trường hợp nhận hối lộ nhiều lần, Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP cũng có hướng dẫn về việc xác định hành vi phạm tội 02 lần trở lên và cách xác định tổng giá trị của hối lộ trong những trường hợp thuộc phạm vi hướng dẫn.

Ngoài ra, trong quá trình tố tụng, pháp luật còn có chính sách xử lý đặc biệt đối với một số trường hợp người phạm tội nhận hối lộ chủ động nộp lại tài sản và tích cực hợp tác với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn.

Trên đây là nội dung về “Nhận hối lộ bằng lợi ích phi vật chất bị truy cứu trách nhiệm hình sự như thế nào?”. Nếu còn vấn đề pháp lý cần giải đáp, quý khách hàng có thể liên hệ LawKey để được tư vấn và hỗ trợ.

Xem thêm: Xử phạt hành chính, kỷ luật hành vi đưa nhận hối lộ