Thực hiện hành vi vi phạm pháp luật trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh bởi chính hành vi trái pháp luật của nạn nhân. Đây là một trong những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được Bộ luật Hình sự quy định. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về trường hợp này? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra là gì?

Hiện nay, Bộ luật Hình sự chưa đưa ra khái niệm cụ thể về “tình trạng tinh thần bị kích động mạnh”. Tuy nhiên, nội dung này có thể được tham khảo theo tinh thần hướng dẫn tại Nghị quyết số 04-HĐTP/TANDTC/NQ ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Theo đó, tình trạng tinh thần bị kích động mạnh được hiểu là trạng thái người phạm tội không hoàn toàn làm chủ được hành vi, không tự kiềm chế được bản thân do bị tác động mạnh về mặt tinh thần bởi hành vi trái pháp luật của nạn nhân.

Thông thường, sự kích động này xảy ra tức thời, xuất phát trực tiếp từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân, dẫn đến phản ứng ngay sau đó của người phạm tội. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, hành vi trái pháp luật của nạn nhân có tính chất đè nén, xúc phạm, áp bức kéo dài và lặp đi lặp lại trong thời gian dài khiến sự bức xúc bị dồn nén. Đến một thời điểm nhất định, khi hành vi trái pháp luật tiếp tục xảy ra, người phạm tội không còn khả năng kiềm chế nên thực hiện hành vi phạm tội.

Nếu chỉ xét riêng hành vi xảy ra tại thời điểm cuối cùng thì có thể chưa đủ để coi là kích động mạnh, nhưng nếu xem xét toàn bộ quá trình diễn biến của vụ việc thì trạng thái tinh thần bị kích động có thể được xác định là mạnh hoặc rất mạnh.

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Điểm e khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

“Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

…

e) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra.”

Để bảo đảm áp dụng thống nhất trong thực tiễn xét xử, Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP đã hướng dẫn cụ thể các trường hợp được áp dụng tình tiết giảm nhẹ này.

Kích động tức thời do hành vi trái pháp luật của nạn nhân

Đây là trường hợp người phạm tội bị tác động mạnh về tinh thần bởi hành vi trái pháp luật của nạn nhân khiến họ không còn hoàn toàn tỉnh táo, tự chủ hoặc không thể kiềm chế được hành vi của mình.

Sự kích động phải mang tính trực tiếp, tức thời và dẫn đến việc thực hiện hành vi phạm tội ngay sau đó.

Ví dụ: Người phạm tội bị nạn nhân xúc phạm nghiêm trọng, đánh đập hoặc có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng dẫn đến việc không kiểm soát được cảm xúc và gây thương tích cho nạn nhân.

Kích động do bị đè nén, áp bức kéo dài

Trong một số trường hợp, hành vi trái pháp luật của nạn nhân diễn ra nhiều lần, kéo dài và mang tính áp bức nghiêm trọng khiến tâm lý người phạm tội bị dồn nén trong thời gian dài.

Đến khi hành vi trái pháp luật tiếp tục tái diễn, người phạm tội không còn khả năng kiềm chế nên thực hiện hành vi phạm tội.

Ở trường hợp này, nếu tách riêng hành vi cuối cùng của nạn nhân thì có thể chưa đủ để xem là nguyên nhân gây kích động mạnh. Tuy nhiên, nếu đánh giá toàn bộ quá trình diễn biến của vụ việc thì có thể xác định người phạm tội thực sự rơi vào trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hoặc rất mạnh.

Điều kiện áp dụng tình tiết giảm nhẹ

Khi áp dụng tình tiết “phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra”, cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét đầy đủ các yếu tố như:

– Mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật của nạn nhân;

– Lỗi của nạn nhân trong việc dẫn đến vụ việc;

– Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của nạn nhân và trạng thái tinh thần bị kích động của người phạm tội;

– Hoàn cảnh, diễn biến cụ thể của vụ việc.

Đặc biệt, chỉ áp dụng tình tiết giảm nhẹ này khi hành vi trái pháp luật của nạn nhân trực tiếp xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích của họ.

Nếu hành vi trái pháp luật của nạn nhân không liên quan hoặc không xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích thì không được xem là căn cứ giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm e khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015.

Ví dụ thực tế

Nguyễn Văn A thường xuyên uống rượu, đánh chửi vợ con và đập phá đồ đạc trong gia đình. Ngày 01/9/2025, A tiếp tục đánh chửi mẹ và con là Nguyễn Văn B. Do bị dồn nén tâm lý trong thời gian dài và không kiềm chế được cảm xúc, B đã dùng đoạn gỗ đánh nhiều nhát vào đầu A khiến A bị tổn thương cơ thể với tỷ lệ 65%.

Trong trường hợp này, Nguyễn Văn B có thể được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm e khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự vì hành vi phạm tội xảy ra trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật kéo dài của nạn nhân gây ra.

Phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh bị xử lý như thế nào?

Mặc dù được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, người phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh

Điều 125 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

Khung 1

Người nào giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với mình hoặc người thân thích của mình thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Khung 2

Phạm tội đối với từ 02 người trở lên thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh

Điều 135 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

Khung 1

Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì bị:

– Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng; hoặc

– Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Khung 2

Người phạm tội bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu:

– Gây thương tích cho từ 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% trở lên;

– Gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc dẫn đến chết người.

Không phải mọi trường hợp bị kích động đều được áp dụng tình tiết giảm nhẹ. Việc xem xét cần dựa trên tính chất nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật từ phía nạn nhân cũng như mối quan hệ trực tiếp giữa hành vi đó với trạng thái tinh thần của người phạm tội.

Trên đây là bài viết về “Trường hợp áp dụng tình tiết phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra”. Nếu còn vướng mắc liên quan đến pháp luật hình sự, hãy liên hệ Lawkey bạn nhé. 

Xem thêm: Quy định về người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả.