Ngoài các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, pháp luật còn cho phép Tòa án xem xét áp dụng một số tình tiết giảm nhẹ khác. Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là gì?

Theo quy định của Bộ luật Hình sự khi quyết định hình phạt, Tòa án phải căn cứ vào: quy định của pháp luật hình sự; tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội; nhân thân người phạm tội; các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Có thể hiểu, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là những tình tiết phản ánh mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội thấp hơn hoặc thể hiện khả năng cải tạo, giáo dục tốt hơn của người phạm tội. Đây là một trong những căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt cho cá nhân hoặc pháp nhân thương mại phạm tội. Việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ góp phần bảo đảm sự công bằng, nhân đạo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Quy định về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khác

Căn cứ khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015:

“Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.”

Như vậy, ngoài các tình tiết đã được liệt kê cụ thể tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, pháp luật vẫn cho phép Tòa án xem xét các yếu tố đặc biệt khác để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu thấy cần thiết và phù hợp với thực tiễn vụ án.

Để bảo đảm áp dụng thống nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể một số tình tiết có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự như sau:

Người phạm tội đầu thú

Đầu thú là trường hợp sau khi hành vi phạm tội hoặc người phạm tội đã bị phát hiện, người phạm tội tự nguyện đến trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình.

Đây được xem là biểu hiện của thái độ hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng và ý thức chấp hành pháp luật.

Tự nguyện nộp lại tiền thu lợi bất chính hoặc tiền phạt bổ sung

Người phạm tội tự nguyện nộp lại ít nhất một phần hai số tiền thu lợi bất chính từ hành vi phạm tội hoặc tự nguyện nộp tiền phạt bổ sung theo bản án, quyết định của Tòa án có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Phạm tội trong trường hợp phục vụ yêu cầu công tác đột xuất

Trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi vi phạm trong điều kiện phục vụ yêu cầu công tác cấp bách như:

– chống bão, lũ;

– cấp cứu;

– chống dịch bệnh;

– thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp khác,

Thì có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự tùy từng trường hợp cụ thể.

Có công lao hoặc thân nhân có công với cách mạng

Người phạm tội là người hoạt động kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế nhưng chưa được khen thưởng do lý do khách quan; hoặc có thân nhân được Nhà nước phong tặng các danh hiệu cao quý như:

– Bà mẹ Việt Nam anh hùng;

– Anh hùng Lao động;

– Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân,

Thì đây cũng có thể là căn cứ để Tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Gia đình có nhiều thành tích, đóng góp cho xã hội

Trường hợp cha, mẹ của người phạm tội được tặng nhiều giấy khen, bằng khen về thành tích xuất sắc trong công tác cũng có thể được cân nhắc là tình tiết giảm nhẹ khác.

Người bị hại xin giảm nhẹ hình phạt

Nếu người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ xin giảm nhẹ hình phạt cho người phạm tội trong trường hợp vụ án chỉ gây thiệt hại về sức khỏe hoặc tài sản thì Tòa án có thể xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ.

Người bị hại cũng có lỗi hoặc thiệt hại do lỗi của người thứ ba

Trong một số vụ án, thiệt hại xảy ra không hoàn toàn do lỗi của người phạm tội mà còn xuất phát từ lỗi của bị hại hoặc của người thứ ba. Khi đó, Tòa án có thể cân nhắc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho người phạm tội.

Hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn

Người phạm tội có từ ba con nhỏ dưới 15 tuổi trở lên hoặc có con bị khuyết tật nặng, mắc bệnh hiểm nghèo trong khi gia đình gặp khó khăn, vợ hoặc chồng không có việc làm và được chính quyền địa phương xác nhận thì có thể được xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Các tình tiết khác

Ngoài các trường hợp nêu trên, Tòa án vẫn có thể xem xét những tình tiết đặc biệt khác là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu thấy phù hợp với tính chất, đặc điểm của vụ án.

Tuy nhiên, việc áp dụng phải được cân nhắc chặt chẽ, thận trọng và bắt buộc phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án để bảo đảm tính minh bạch và đúng pháp luật.

Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khác theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự là cơ sở quan trọng để Tòa án xem xét toàn diện nhân thân, hoàn cảnh và thái độ của người phạm tội khi quyết định hình phạt. Quy định này góp phần bảo đảm tính nhân đạo, công bằng và linh hoạt trong áp dụng pháp luật hình sự.

Trên đây là bài viết về “Quy định về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khác”. Nếu còn vấn đề vướng mắc cần giải đáp, bạn có thể liên hệ Lawkey để được hỗ trợ và tư vấn cụ thể.

Xem thêm: Quy định về người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả