Việc xác định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc quyết định hình phạt của Tòa án. Một trong những tình tiết giảm nhẹ thường được áp dụng trên thực tế là trường hợp “phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”. Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Điểm i khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

“Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

…

i) Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng.”

Đây là tình tiết giảm nhẹ thể hiện chính sách khoan hồng của pháp luật hình sự đối với người lần đầu vi phạm pháp luật và hành vi phạm tội có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn.

Hướng dẫn áp dụng tình tiết “Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”

Để bảo đảm việc áp dụng thống nhất trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ này.

Phạm tội lần đầu

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, “phạm tội lần đầu” được hiểu là trường hợp:

– Trước đó người phạm tội chưa từng thực hiện hành vi phạm tội nào;

– Hoặc trước đây đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự;

– Hoặc đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được áp dụng biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng;

– Hoặc thuộc trường hợp được coi là không có án tích;

– Hoặc trước đó đã bị kết án nhưng đã được xóa án tích theo quy định của pháp luật.

Như vậy, không phải cứ từng có liên quan đến hành vi phạm tội là sẽ không được xem là phạm tội lần đầu. Trong nhiều trường hợp, nếu người đó đã được xóa án tích hoặc thuộc trường hợp pháp luật coi như chưa bị kết án thì vẫn có thể được áp dụng tình tiết giảm nhẹ này.

Thuộc trường hợp ít nghiêm trọng

Theo quy định của Bộ luật Hình sự, trường hợp ít nghiêm trọng là trường hợp hành vi phạm tội có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn, bao gồm:

– Tội phạm mà mức cao nhất của khung hình phạt là: Phạt tiền; Phạt cải tạo không giam giữ Hoặc phạt tù đến 03 năm;

– Người phạm tội có vai trò thứ yếu, không đáng kể trong vụ án đồng phạm thuộc loại tội nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Điều này cho thấy, việc đánh giá “ít nghiêm trọng” không chỉ dựa vào khung hình phạt mà còn phụ thuộc vào vai trò và mức độ tham gia thực tế của người phạm tội trong vụ án.

Theo đó Tòa án chỉ áp dụng tình tiết giảm nhẹ này khi bị cáo đáp ứng đồng thời cả hai điều kiện: Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng. Nếu chỉ có một trong hai điều kiện thì không được áp dụng tình tiết giảm nhẹ theo điểm i khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ:

– Người phạm tội lần đầu nhưng hành vi phạm tội thuộc loại nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thì không được áp dụng;

– Ngược lại, nếu hành vi phạm tội thuộc trường hợp ít nghiêm trọng nhưng người phạm tội đã từng bị kết án và chưa được xóa án tích thì cũng không được áp dụng tình tiết giảm nhẹ này.

Ngoài ra, trường hợp người phạm tội trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở vụ án khác thì cũng không được xem là phạm tội lần đầu.

Ví dụ thực tế

Nguyễn Văn A trước đây chưa từng phạm tội. Nay A bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi theo khoản 1 Điều 146 Bộ luật Hình sự. Đây là trường hợp tội phạm ít nghiêm trọng theo quy định của pháp luật.

Trong trường hợp này, Nguyễn Văn A được áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự “phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng” theo điểm i khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Trên đây là bài viết về “Hướng dẫn áp dụng tình tiết phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng”. Nếu còn vướng mắc liên quan đến pháp luật hình sự, hãy liên hệ Lawkey để được giải đáp bạn nhé.

Xem thêm: Trường hợp áp dụng tình tiết “Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra”