Nhà nước đã quy định về thủ tục xét xử thân thiện nhằm phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em. Vậy thủ tục xét xử thân thiện là gì và được thực hiện như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Thủ tục xét xử thân thiện là gì?

Thủ tục xét xử thân thiện là phương thức xét xử đặc biệt được áp dụng đối với người chưa thành niên trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự. Đây là thủ tục được xây dựng trên cơ sở bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, tôn trọng nhân phẩm, danh dự và các quyền cơ bản của người chưa thành niên theo các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam là thành viên.

Khác với thủ tục xét xử thông thường, thủ tục xét xử thân thiện chú trọng tạo ra môi trường xét xử gần gũi, giảm bớt áp lực tâm lý cho người chưa thành niên; bảo đảm việc tham gia tố tụng phù hợp với độ tuổi, giới tính, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của các em. Đồng thời, thủ tục này ưu tiên các biện pháp giáo dục, hỗ trợ và phục hồi hơn là mục đích trừng phạt đơn thuần.

Quy định của pháp luật về thủ tục xét xử thân thiện

Căn cứ Điều 151 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, thủ tục xét xử thân thiện được thực hiện như sau:

Phiên tòa phải được tổ chức theo hướng thân thiện, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên

Phiên tòa xét xử người chưa thành niên phải được tổ chức trong môi trường phù hợp, hạn chế tối đa việc tạo cảm giác sợ hãi, căng thẳng hoặc mặc cảm cho người tham gia tố tụng là trẻ em.

Để thể hiện tính thân thiện của phiên tòa, pháp luật quy định Thẩm phán chủ tọa phiên tòa mặc trang phục hành chính của Tòa án. Đối với Kiểm sát viên tham gia phiên tòa, phải mặc trang phục phù hợp và không mặc trang phục của ngành Kiểm sát nhân dân như tại các phiên tòa thông thường.

Quy định này nhằm giảm bớt tính nghiêm khắc, tạo cảm giác gần gũi để người chưa thành niên có thể bình tĩnh, hợp tác và trình bày trung thực các vấn đề liên quan đến vụ án.

Hạn chế áp dụng các biện pháp cưỡng chế tại phiên tòa

Khi xét xử, người chưa thành niên không bị còng tay hoặc áp dụng các biện pháp mang tính cưỡng chế khác.

Tuy nhiên, trong trường hợp người chưa thành niên có biểu hiện chống đối hoặc có các hành vi tiêu cực khác ảnh hưởng đến hoạt động xét xử thì Hội đồng xét xử có thể áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự phiên tòa.

Đây là quy định thể hiện sự tôn trọng nhân phẩm, danh dự và tránh gây tổn thương tâm lý cho người chưa thành niên.

Người đại diện có thể hỗ trợ người chưa thành niên tại phiên tòa

Người đại diện của người chưa thành niên có thể tham gia hỗ trợ các em trong suốt quá trình xét xử.

Sự có mặt của cha mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp không chỉ giúp người chưa thành niên ổn định tâm lý mà còn bảo đảm tốt hơn việc thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của các em trong quá trình tố tụng.

Người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ việc xét xử

Chủ tọa phiên tòa có trách nhiệm đề nghị người làm công tác xã hội có mặt tại phiên tòa trình bày:

– Báo cáo điều tra xã hội;

– Báo cáo điều tra xã hội bổ sung (nếu có);

– Đề nghị áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng (nếu có);

– Các vấn đề khác liên quan đến điều kiện sống, hoàn cảnh gia đình, môi trường giáo dục và khả năng phục hồi của người chưa thành niên.

Những thông tin này là căn cứ quan trọng để Hội đồng xét xử đánh giá toàn diện nhân thân, nguyên nhân dẫn đến hành vi vi phạm và lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp nhất.

Việc xét hỏi và tranh luận phải phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức của người chưa thành niên

Quá trình xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa phải được thực hiện theo cách thức phù hợp với lứa tuổi, giới tính, trình độ phát triển và mức độ trưởng thành của người chưa thành niên. Theo đó các câu hỏi cần bảo đảm:

– Ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu;

– Phù hợp với khả năng nhận thức của người được hỏi;

– Không hỏi nhiều nội dung cùng một lúc;

– Tránh gây áp lực, đe dọa hoặc làm tổn thương tâm lý người chưa thành niên.

Quy định này giúp các em hiểu đúng nội dung câu hỏi, mạnh dạn trình bày sự việc và bảo đảm tính khách quan của lời khai tại phiên tòa.

Hội đồng xét xử có thể áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Trong quá trình xét xử, nếu nhận thấy người chưa thành niên có đủ điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo quy định của pháp luật thì Hội đồng xét xử có thể xem xét và ra quyết định áp dụng biện pháp này đối với bị cáo.

Quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải có các nội dung theo quy định tại khoản 1 Điều 56 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, trừ nội dung đình chỉ vụ án đối với bị cáo.

Quyết định này vẫn có thể bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trường hợp cần xây dựng mới hoặc bổ sung kế hoạch xử lý chuyển hướng, Hội đồng xét xử có quyền quyết định tạm ngừng phiên tòa và đề nghị người làm công tác xã hội thực hiện việc này.

Thời hạn tạm ngừng phiên tòa không quá 10 ngày kể từ ngày ra quyết định tạm ngừng. Sau khi hết thời hạn trên, Hội đồng xét xử tiếp tục giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.

Quyết định tạm giam sau khi tuyên án hoặc công bố quyết định

Sau khi tuyên án hoặc công bố quyết định, Hội đồng xét xử chỉ quyết định tạm giam người chưa thành niên trong các trường hợp thật sự cần thiết, bao gồm:

– Người chưa thành niên đang bị tạm giam và xét thấy cần tiếp tục tạm giam để bảo đảm thi hành bản án, quyết định;

– Người chưa thành niên trước đó không bị tạm giam nhưng có căn cứ cho thấy họ có thể bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội.

Quy định này cho thấy việc tạm giam đối với người chưa thành niên chỉ là biện pháp cuối cùng và phải được cân nhắc thận trọng.

Thời hạn tạm giam đối với người chưa thành niên

Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định thời hạn tạm giam sau khi tuyên án hoặc công bố quyết định như sau:

– Không quá 45 ngày kể từ ngày tuyên án;

– Không quá 25 ngày kể từ ngày công bố quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Việc quy định thời hạn ngắn hơn so với người thành niên thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước đối với người chưa thành niên phạm tội.

Trên đây là bài viết về “Quy định của pháp luật về thủ tục xét xử thân thiện đối với người chưa thành niên”. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến lĩnh vực tư pháp người chưa thành niên, hãy liên hệ LawKey để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời.

Xem thêm: Áp dụng biện pháp giám sát bởi người đại diện đối với người chưa thành niên phạm tội.