Tình trạng người có hai hay nhiều quốc tịch là hiện tượng pháp lý phổ biến trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Bên cạnh những thuận lợi nhất định, tình trạng này cũng đặt ra nhiều khó khăn cho cả quốc gia và cá nhân.

Khái niệm người có hai hay nhiều quốc tịch

Người có hai hay nhiều quốc tịch là cá nhân tại cùng một thời điểm mang quốc tịch của từ hai quốc gia trở lên theo quy định pháp luật của các quốc gia đó. Nói cách khác, một người đồng thời được nhiều quốc gia công nhận là công dân của mình và có đầy đủ quyền, nghĩa vụ công dân đối với các quốc gia đó.

Theo đó tình trạng hai hay nhiều quốc tịch hiện nay ngày càng phổ biến trong bối cảnh toàn cầu hóa, di cư quốc tế, kết hôn có yếu tố nước ngoài và sự phát triển của các quan hệ dân sự quốc tế.

Nguyên nhân có hai hay nhiều quốc tịch

Tình trạng một cá nhân có hai hay nhiều quốc tịch xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.  

Sự khác nhau trong quy định pháp luật 

Mỗi quốc gia có quy định khác nhau về việc xác định quốc tịch cho cá nhân. Có quốc gia áp dụng nguyên tắc huyết thống, tức là con sinh ra mang quốc tịch của cha hoặc mẹ; trong khi có quốc gia áp dụng nguyên tắc nơi sinh, tức là trẻ em sinh ra trên lãnh thổ quốc gia nào thì mang quốc tịch của quốc gia đó.

Ví dụ, Việt Nam áp dụng nguyên tắc huyết thống căn cứ tại Điều 15 Luật quốc tịch 2008 trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam. Nhưng sinh ra tại quốc gia áp dụng nguyên tắc nơi sinh như Hoa Kỳ thì có thể đồng thời mang quốc tịch Việt Nam và quốc tịch Hoa Kỳ.

Do thay đổi điều kiện thực tế của cá nhân

Trong quá trình sinh sống, học tập hoặc làm việc tại nước ngoài, nhiều cá nhân xin nhập quốc tịch của quốc gia mới nhưng chưa thôi quốc tịch cũ hoặc pháp luật quốc gia cũ không bắt buộc từ bỏ quốc tịch gốc. Điều này dẫn đến việc cá nhân cùng lúc mang nhiều quốc tịch.

Đây là nguyên nhân phổ biến trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Pháp luật Việt Nam cũng quy định cho phép công dân nước ngoài và người không quốc tịch đang thường trú ở Việt Nam có đơn xin nhập quốc tịch Việt Nam thì có thể được nhập quốc tịch Việt Nam nếu đủ các điều kiện quy định cụ thể tại Điều 19 Luật quốc tịch 2008. 

Do kết hôn, nhận con nuôi hoặc được trao quốc tịch

Một số quốc gia cho phép cá nhân được nhập quốc tịch thông qua việc kết hôn với công dân nước mình hoặc được người nước ngoài nhận làm con nuôi. Ngoài ra, trong một số trường hợp đặc biệt, cá nhân còn có thể được trao quốc tịch nhằm ghi nhận công lao hoặc tạo điều kiện thu hút nhân tài.

Các trường hợp này cũng có thể dẫn đến việc một người mang từ hai quốc tịch trở lên.

Hệ quả của tình trạng hai hay nhiều quốc tịch

Khi cá nhân có hai hay nhiều quốc tịch thì sẽ mang lại hệ quả đối với quốc gia và đối với cá nhân như sau: 

Đối với quốc gia

Tình trạng hai hay nhiều quốc tịch gây khó khăn cho các quốc gia trong việc thực hiện chủ quyền đối với công dân của mình, đặc biệt trong các quan hệ dân sự và pháp lý có yếu tố nước ngoài.

Các quốc gia có thể phát sinh xung đột về:

– Thẩm quyền tài phán;

– Quyền và nghĩa vụ quân sự;

– Nghĩa vụ thuế;

– Quyền bảo hộ công dân ở nước ngoài.

Ví dụ, khi một người mang hai quốc tịch vi phạm pháp luật tại nước thứ ba thì nhiều quốc gia có thể cùng yêu cầu quyền bảo hộ công dân đối với người đó.

Đối với cá nhân

Người có hai hay nhiều quốc tịch có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ công dân do phải đồng thời tuân thủ pháp luật của nhiều quốc gia.

Chẳng hạn:

– Có thể phải thực hiện nghĩa vụ quân sự ở nhiều nước;

– Phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định của nhiều quốc gia;

– Gặp khó khăn trong việc xác định pháp luật áp dụng khi xảy ra tranh chấp.

Ngoài ra, trong một số trường hợp cá nhân mang nhiều quốc tịch có thể không được quốc gia mà mình mang quốc tịch bảo hộ khi đang cư trú tại quốc gia còn lại mà họ cũng mang quốc tịch.

Biện pháp giải quyết và hạn chế tình trạng hai hay nhiều quốc tịch

Do hệ quả của việc có hai hay nhiều quốc tịch nên cần đưa các biện pháp giải quyết và hạn chế tình trạng hai hay nhiều quốc tịch như sau:

Ký kết điều ước quốc tế về quốc tịch

Hiện nay, nhiều quốc gia đã ký kết các điều ước quốc tế nhằm hạn chế tình trạng hai hay nhiều quốc tịch và tạo cơ chế để cá nhân lựa chọn một quốc tịch phù hợp.

Các điều ước quốc tế này góp phần giảm xung đột pháp luật giữa các quốc gia trong việc xác định quốc tịch của cá nhân.

Áp dụng nguyên tắc quốc tịch hữu hiệu

Theo Công ước La Hay 1930, trong trường hợp một người có từ hai quốc tịch trở lên thì quốc tịch được ưu tiên xác định là quốc tịch của quốc gia mà người đó có mối quan hệ gắn bó thực tế và chặt chẽ nhất.

Việc xác định mối liên hệ gắn bó có thể dựa trên các yếu tố như:

– Nơi cư trú thường xuyên;

– Thời gian sinh sống;

– Quan hệ gia đình;

– Nơi có tài sản;

– Hoạt động nghề nghiệp hoặc lợi ích kinh tế.

Nguyên tắc này giúp hạn chế xung đột trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của cá nhân.

Tạo điều kiện thuận lợi cho việc thôi quốc tịch

Các quốc gia cần xây dựng cơ chế pháp lý rõ ràng và đơn giản để công dân có thể thực hiện thủ tục thôi quốc tịch khi nhập quốc tịch mới.

Điều này giúp hạn chế việc cá nhân đồng thời mang nhiều quốc tịch không cần thiết.

Hạn chế áp dụng nguyên tắc nơi sinh trong một số trường hợp đặc biệt

Nhiều quốc gia quy định không áp dụng nguyên tắc nơi sinh để xác định quốc tịch đối với con của:

– Viên chức ngoại giao;

– Viên chức lãnh sự;

– Người được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao.

Quy định này nhằm tránh phát sinh tình trạng nhiều quốc tịch do yếu tố nghề nghiệp hoặc vị trí công tác của cha mẹ.

Hoàn thiện pháp luật quốc gia về quốc tịch

Các quốc gia cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quốc tịch theo hướng:

– Quy định rõ ràng điều kiện nhập, thôi và trở lại quốc tịch;

– Hạn chế xung đột pháp luật;

– Bảo đảm phù hợp với điều ước quốc tế và thực tiễn hội nhập quốc tế.

Việc hoàn thiện pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý dân cư và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Trên đây là bài viết về “Nguyên nhân, hệ quả và biện pháp giải quyết tình trạng người có hai hay nhiều quốc tịch”. Nếu còn vấn đề gì thắc mắc hãy liên hệ Lawkey hoặc sử dụng dịch vụ Luật sư tư vấn của chúng tôi. 

Xem thêm: Điều kiện nhập quốc tịch Việt Nam theo quy định hiện nay